یک سال پیش که دیداری با حسن سربخشیان داشتم، به شدت در تکاپوی نشر نخستین کتاب از آثار خود بود. امسال خوشبختانه کار انتشار آن کتاب به پایان رسیده بود و نسخه ای از آن مستقیما از نویسنده-عکاس این اثر به دستم رسید. کتابی با عنوان نبض زمان، با فرمت چهار گوش، و با رنگ زمینه تیره. گرافیک و عنوان بسیار خوب و جذاب. 121 عکس از عکاس در 126 صفحه از این کتاب 160 صفحه ای آورده شده که مجموعه ای از بهترین عکس های وی طی سال های 1376 تا 1384 یا همان سال های معروف به اصلاحات است.
کتاب شامل پیشگفتاری از نویسنده، مطلبی تاریخی در مود پیشگامان عکاسی خبری در ایران به قلم سید فرید قاسمی، متنی آکادمیک در مورد ژورنالیسم از یونس شکرخواه، مطلبی نیمه شخصی در مورد عکاس از کامران جبرئیلی، مطلبی تحلیلی در مورد برخی عکس های این کتاب از جیم مور خبرنگار بی بی سی در تهران، مطلبی تحلیل در مورد عکس های کتاب از شهیدالاعلم از داوران مسابقه ورد پرس سال 2000و مطلبی در مورد نویسنده از رعنا جوادی سردبیر فصلنامه عکسنامه است. پس از پیشگفتار و مطالب پیشین، گفتگویی از دکتر یونس شکر خواه و بهمن جلالی با عکاس آورده شده که بیشتر حول و حوش ژورنالیسم و فتو ژورنالیسم و ونسخه ایرانی آن و نیز نظرات هر سه نفر شرکت کننده در این گفتگوست. برای مخاطبین انگلیسی زبان، مطالب پیشگفتار نویسنده و نوشته های جیم میور و دکتر شهیدالعلم به زبان انگلیسی در سمت دیگر کتاب آمده است.
بین این دو قسمت اما عکس ها را می بینیم. به طور معمول در هر صفحه یک عکس به صورت طولی یا عرضی با زیرنویسی به دو زبان فارسی و انگلیسی چاپ شده که چنین به نظر می رسد توضیحات انگلیسی کامل تر از توضیحات فارسی آن هستند. دربرخی از صفحات دو عکس و برخی عکس ها در دو صفحه چاپ شده اند. شماره صفحات نیز به صورت فارسی و لاتین چاپ شده اند. عکس ها و مطالب روی کاغذ گلاسه با کیفیتی قابل قبول چاپ شده اند. عکس ها و مطالب مربوط به رویداد های مابین سالهای 1376 تا 1384 ایران، افغانستان و عراق بوده که عکس هایی از مراسم حج و نیز المپیک 2004 آتن را در بر می گیرد. عکس ها صرفا نقل قول ساده یک رویداد نیستند و عکاس به خوبی عقیده خود را هم لحاظ کرده است.
در رابطه با تحلیل عکس ها مطالب فراوانی از متخصصین امر منتشر شده است. ولی به به نظرم بارزترین بخش کتاب عکس های مربوط به وقایع ایران و به خصوص عکس های مربوط به رویدادهای تیرماه 1378 است. برای کسانی که از نزدیک شاهد نبوده اند، احتمالا سختی کار قابل هضم نیست. روزهایی که هر دو سوی درگیری با سو ظن به عکاسان می نگریستند و هر کس هم دلیل خود را داشت. برای نمونه می توان به تاثیر و نتایج انتشار عکس معروف جمشید بایرامی از آن روزها اشاره کرد که هنوز پابرجاست. روز هایی که حتی دوربین به دست بودن ، نوعی خطر کردن بود.
اگر بخواهیم نقاط قوت کتاب را برشمریم باید در کنار مطالب بالا به این نکات هم اشاره کرد که این کتاب احتمالا اولین در نوع خود است و می تواند سرآغازی باشد برای انتشار کتاب هایی از این دست. شاید اگر ناشری رسمی هم برای انتشار این قبیل کتابها نباشد بتوان به همان توصیه نوسنده کتاب عمل کرد و کتاب ها را به صورت جمعی و با سرمایه شخصی انتشار داد.
اگر بخواهیم مواردی را هم احتمالا به عنوان نقطه ضعف معرفی کنیم نکات زیر قابل اشاره هستند:
کتاب فاقد فهرست بندی و بخش بندی استاندارد است. در انتهای کتاب لیستی از عکس ها در اندازه کوچک و شماره های مربوط به آن آمده است و بخش های مربوطه هم تنها در چند سطر به صورت خلاصه و به زبان انگلیسی فهرست شده که کافی به نظر نمی رسد.
مخاطب داخلی مخاطب خارجی: توضیحاتی که به زبان فارسی زیر هر عکس آمده از معادل انگلیسی آن کمتر است.
کتاب عکس و وقایع نگاری با دوربین: برای یک کتاب عکس توضیحات زیادی لازم نیست و شاید توضیحی مختصر در مورد مکان و زمان کافی باشد. ولی برای وقایع نگاری توضیحاتی مفصل تر لازم است. برای مخاطب ایرانی و آن هم نه همه، اسامی روزنامه های چند سال پیش، آدم های درگیر و وقایع آن هنوز آشناست. ولی آیا 10 سال دیگر هم به همین صورت باقی خواهد ماند؟ به نظر می رسد که توضیحاتی مفصل تر برای عکس های ارزشمند این مجموعه لازم است تا مخاطب نیازمند مراجعه مکرر به سایر مراجع نباشد.