چندی پیش جمعی ازجمعی از زبان شناسان، ادبا و استادان سرشناس و معتبر ايرانی درباره تشديد آشفتگی رسم الخط فارسی بیانیه ای منتشر کردند و این موضوع چند روزی دستمایه نقد و بررسی قرار گرفت.
بسیاری ورود یه عصر کامپیوتر و ارتباطات را علت اصلی در خطر قرار گرفتن رسم الخط فارسی می دانند. ولی به نظر می رسد مشکل فراتر از این باشد. کافیست که شخص مسافرتی چند ساعته به منطقه ای دیگر از ایران داشته باشد و پس از روبرو شدن با نام محلی که با آن آشنا نیست یا به دنبال زیر نویس لاتین آن و یا دنبال شخصی آشنا به محل بگردد. پای این رسم الخط می لنگد. مشکل هم از پارسی بودن یا عربی بودن کلمات نیست. مشکل، نوشتن چیزی است که نمی دانیم چطور خوانده می شود. به این موضوع باید کلمات تازه وارد را هم اضافه کرد.
نویسندگان از دستگاه های مسوول خواسته اند که نسبت به حل این مشکلات اقدام کنند. اینکه آیا دو معضل بزرگ خط کنونی که همان حروف صدادار -چیزهایی که دیده نمی شوند ولی خوانده می شوند- و حروف متفاوت با تلفظ یکسان -چیزهایی که متفاوت دیده می شوند ولی در عمل یکسان خوانده می شوند- است، با دستور و بخشنامه حل خواهد شد؟
نگاهی به بحث تکامل بیاندازیم که البته خود کلمه تکامل هم که از ابتدا به جای evolution به کار رفته اشتباه است. و لزوما تکامل به معنای کامل شدن نیست.
تکامل به زبان کاملا ساده بر دو اصل استوار است:
- اول اینکه تغییرات به صورت مداوم اتفاق می افتند.
- دوم اینکه تغییراتی باقی خواهند ماند که پذیرفته شوند -اصل انتخاب طبیعی-.
تکامل زبان هم از این اصول مستثنی نیست. با گذشت زمان تغییرات اتفاق می افتد. واژه های جدید وارد می شوند. ابزار های جدید مورد استفاده قرار می گیرند. دستورالعمل های جدید صادر می شوند. به عنوان مثال واژه اتوبوس در زبان فارسی کاملا همگانی شده است، جون به خوبی پذیرفته شده است. واژه عجیب غریب «خودروی جمعی بزرگ» با آن همه تبلیغات در سریال های محبوب کودکان به فراموشی سپرده شد و یادآوری آن شاید موجب خنده کارگردانان همان سریال ها شود؛ چراکه جامعه آن را نپذیرفت. حروف لاتین در نوشتن ایمیل یا اس ام اس استفاده می شوند، چون راحت ترند و در صورت پذیرش عمومی، به مرور همگانی خواهد شد. سال ها پیش که اولین ایمیل های پنگلیش را دریافت می کردیم با هزار زحمت می توانستیم آن ها بخوانم. ولی امروز دیگر این مشکل را نداریم چون چشم به آن «عادت» کرده است. این زمان است که بسیاری از مشکلات را حل خواهد کرد. به نظرم مساله خط با بخشنامه و دستور و تخفیف در قیمت اس ام اس فارسی حل نخواهد شد و بهتر است که فکر اساسی به حال این مساله کرد که «خط کنونی با زبان فارسی کاملا سازگار نیست».